નાના આંતરડામાં થતી પાચનની પ્રક્રિયા વિગતવાર સમજાવો.

(N/A) જઠરમાંથી અર્ધપાચિત ખોરાક જેને 'કાઈમ' (chyme) કહેવાય છે,તે પાયલોરિક વાલ્વ દ્વારા નાના આંતરડામાં પ્રવેશે છે. નાના આંતરડામાં કાઈમ ત્રણ મુખ્ય સ્ત્રાવોના સંપર્કમાં આવે છે: સ્વાદુપિંડનો રસ,પિત્તરસ અને આંતરડાનો રસ.
$1$. યાંત્રિક પાચન: નાના આંતરડાના સ્નાયુબદ્ધ સ્તરો વિવિધ હલનચલન (પરિસ્ટાલિસિસ અને સેગ્મેન્ટેશન) ઉત્પન્ન કરે છે,જે ખોરાકને આ સ્ત્રાવો સાથે સારી રીતે મિશ્ર કરવામાં મદદ કરે છે.
$2$. સ્વાદુપિંડના રસની ક્રિયા: સ્વાદુપિંડના રસમાં નિષ્ક્રિય ઉત્સેચકો હોય છે: ટ્રિપ્સીનોજન,કાયમોટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ,તેમજ એમાયલેઝ,લાઈપેઝ અને ન્યુક્લિએઝ. ટ્રિપ્સીનોજન આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવતા એન્ટરોકાઈનેઝ દ્વારા સક્રિય ટ્રિપ્સીનમાં ફેરવાય છે,જે અન્ય સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોને સક્રિય કરે છે.
- પ્રોટીન,પેપ્ટોન્સ અને પ્રોટીઓઝ પર ટ્રિપ્સીન,કાયમોટ્રિપ્સીન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ દ્વારા પ્રક્રિયા થઈને ડાયપેપ્ટાઈડ્સ બને છે.
- કાર્બોદિતો (સ્ટાર્ચ) સ્વાદુપિંડના એમાયલેઝ દ્વારા ડાયસેકેરાઈડ્સમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
- ચરબીનું પાચન લાઈપેઝ દ્વારા ડાયગ્લિસરાઈડ્સ અને મોનોગ્લિસરાઈડ્સમાં થાય છે.
- ન્યુક્લિક એસિડ પર ન્યુક્લિએઝ દ્વારા પ્રક્રિયા થઈને ન્યુક્લિઓટાઈડ્સ અને ન્યુક્લિઓસાઈડ્સ બને છે.
$3$. પિત્તરસની ક્રિયા: પિત્તરસમાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (બિલિરુબિન અને બિલીવર્ડિન),પિત્ત ક્ષારો,કોલેસ્ટ્રોલ અને ફોસ્ફોલિપિડ્સ હોય છે,પરંતુ કોઈ ઉત્સેચકો હોતા નથી. તે ચરબીના તૈલોદીકરણ (emulsification) માં મદદ કરે છે,જે ચરબીને નાના મિસેલ્સમાં તોડે છે.
$4$. આંતરડાના રસ (સકસ એન્ટેરિકસ) ની ક્રિયા: પાચનના અંતિમ તબક્કા જેજુનમ અને ઈલિયમમાં થાય છે,જ્યાં આંતરડાના રસના ઉત્સેચકો જટિલ અણુઓને શોષી શકાય તેવા સરળ સ્વરૂપોમાં ફેરવે છે:
- ડાયપેપ્ટાઈડ્સ $\xrightarrow{\text{Dipeptidases}}$ એમિનો એસિડ્સ
- માલ્ટોઝ $\xrightarrow{\text{Maltase}}$ ગ્લુકોઝ + ગ્લુકોઝ
- લેક્ટોઝ $\xrightarrow{\text{Lactase}}$ ગ્લુકોઝ + ગેલેક્ટોઝ
- સુક્રોઝ $\xrightarrow{\text{Sucrase}}$ ગ્લુકોઝ + ફ્રુક્ટોઝ
- ન્યુક્લિઓટાઈડ્સ $\xrightarrow{\text{Nucleotidases}}$ ન્યુક્લિઓસાઈડ્સ $\xrightarrow{\text{Nucleosidases}}$ શર્કરા + નાઈટ્રોજન બેઝ
- ડાય અને મોનોગ્લિસરાઈડ્સ $\xrightarrow{\text{Lipases}}$ ફેટી એસિડ્સ + ગ્લિસરોલ
પરિણામી સરળ ઘટકો જેજુનમ અને ઈલિયમમાં શોષાય છે,જ્યારે ન પચેલા અને ન શોષાયેલા પદાર્થો મોટા આંતરડામાં જાય છે.